Không có điều kiện đủ để việc này xảy ra, nhưng có một điều kiện cần, dễ thấy nhưng khó làm: bố mẹ phải đơn phương thay đổi trước.
Có nhiều bố mẹ hỏi ý kiến tôi về việc làm sao để con mình thay đổi, nhưng họ nhìn nhận trách nhiệm chủ yếu là của trẻ chứ không phải của mình. Một biểu hiện thường gặp: khi tôi gợi ý họ đọc một số sách về nuôi dạy con, thì thay vì bản thân đọc, họ lại bảo con đọc.
Điều đầu tiên bố mẹ cần ý thức là đứa trẻ đang không nhìn thấy bản thân có vấn đề gì đến mức cần nỗ lực thay đổi. Mong muốn thì có, nhưng phải nỗ lực thì không. Ngược lại, chúng thấy bố mẹ mới là người “có vấn đề”.
Tất nhiên bố mẹ đúng, nhưng vấn đề mà bố mẹ thấy là vấn đề của trẻ trong TƯƠNG LAI chứ không phải hiện tại. Và đó là thứ mà trẻ không thấy, chúng không biết tương lai sẽ có thể có chuyện gì.
Vậy thì bố mẹ phải chấp nhận hành động ĐƠN PHƯƠNG, là chủ thể của thay đổi, và không đòi hỏi trẻ chia sẻ trách nhiệm. Dần dần trẻ sẽ nhận ra và tự nguyện chia sẻ.
Có dạo người ta hay nói câu “con phải thông cảm vì bố cũng mới làm bố”. Câu này đúng về nội dung nhưng sai về đối tượng. Người cần đơn phương thông cảm là người lớn, vì người lớn đã từng là trẻ con, chứ trẻ con chưa hề làm người lớn thì biết gì mà thông cảm? Nếu là câu của một người già ôn lại chuyện cũ với đứa con đã trưởng thành thì OK.
Việc đồng tình với câu này có thể dẫn đến hệ quả là bố mẹ trông chờ con phải ghi nhận nỗ lực của mình và bỏ qua sai sót cho mình, tức là đòi hỏi phần trách nhiệm từ phía con, và có sẵn lời an ủi cho thất bại.
Tuy thừa nhận thất bại nhưng lại nhìn nhận là tại con: nói mãi không nghe, thôi tao không dạy được mày thì đời dạy!